ב"ה, כ"א כסלו, תשי"ט
ברוקלין.
ברכה ושלום!
אין ענטפער אויף אייער בריף פון ח"י כסלו, אין וועלכען איר שרייבט וועגען געזונט צושטאנד פון די קינדער שי', און פארענדיקט מיט א פראגע ווי צו האנדלען בהנוגע צו א ניט מהודר'דיקן מאכל, און רעכענט אז דער מאכל קען צוגעבען אפעטיט פאר די קינדער.
בכלל איז הידור אין מאכלים (ווי עס ווערט ערקלערט אין מערערע ערטער) נוגע ניט נאר אין דער מצוה אפהיטונג[1], נאר וויבאלד אז פון יעדער מאכל ווערט דערנאך בלוט און פלייש פון גוף[2], וועלכער פארבינדט זיך מיט דער נשמה, איז די כשרות און איידעלקייט פון די מאכלים, ווירקט אויף דעם חאראקטער און מדות טובות, פון דעם וועלכער באנוצט זיך מיט דעם מאכל, און דעריבער איז יעדער צוגאב אין דעם הידור, איידעלקייט און ריינקייט פון דעם מאכל, דארף אויך באטראכט ווערען, ווי א צוגעבונג אין דער אויסשטאלטונג און פיינקיייט און איידעלקייט פון חאראקטער און מדות. און אויב דאס איז אזוי בא ערוואקסענע מענשן איז דאס אין א נאך פיל גרעסערע מאס בא קינדער, וואס זייער חאראקטער האלט זיך אין פארמירונג[3]. און דעריבער איז גאר וויכטיג, אין וואס פאר א ריכטונג מען פירט זיי אין דעם.
לויט דאס אויבען געזאגטע, איז פארשטענדליך מיין מיינונג, אז וויבאלד עס האנדעלט זיך ניט, ח"ו אין א ענין וואו דער גאנצער געזונט איז אפהיינגיג אין דעם[4], און עס איז מער ניט - ווי צוגעבען אין טעם און שטארקונג, דארפמען ניט פארקלענערען דעם הידור פון די מאכלים. און זיכער קען מען געפינען אנדערע עצות און וועגען ווי צו שטארקען דעם אפעטיט, און צו מאכען די קינדער געזינטער, ניט אויפן חשבון פון כשרות והידור...
בברכה לבשו"ט[5],
בשם כ"ק אדמו"ר[6] שליט"א
מזכיר
נדפסה בלקו"ש ח"ז ע' 299.
- 1 כלומר: ההידור בכשרות המאכלים אינו רק ענין של זהירות בקיום המצוה, אלא נוגע גם למצבו הרוחני של האוכל. וראה [יומא לט, א]: "תנא דבי רבי ישמעאל: עבירה מטמטמת לבו של אדם, שנאמר (ויקרא יא) ולא תטמאו בהם ונטמתם בם, אל תקרי ונטמאתם אלא ונטמטם".
- 2 ע"פ לשון אדמו"ר הזקן [תניא פרק ח]: "להיות כי מכל מאכל ומשקה נעשה תיכף דם ובשר מבשרו". ומאחר שהגוף מתקשר עם הנפש, משפיע המאכל על המדות והטבע.
- 3 כלומר: אופיים של הילדים עדיין בעיצוב, וכל השפעה בגיל זה נקבעת בהם לאורך ימים, ע"ד הכתוב [משלי כב, ו]: "חנך לנער על פי דרכו גם כי יזקין לא יסור ממנה". ויש להעיר מדברי הרמ"א (יו"ד סי' פא ס"ז) בענין מאכלות אסורות לתינוק, שהדבר מזיק לו לעת זקנתו.
- 4 כלומר: אין זה מצב של חשש לבריאות, שבו פשוט שעושים כל הצריך עפ"י הוראת רופא ושאלת רב; כאן אין המדובר אלא בתוספת טעם ותיאבון, ולכן אין לוותר בשבילה על ההידור, וניתן למצוא דרכים אחרות לחזק את התיאבון.
- 5 לבשו"ט – לבשורות טובות.
- 6 כ"ק אדמו"ר – כבוד קדושת אדוננו מורנו ורבנו.
B"H, 21st of Kislev, 5719
Brooklyn.
Blessing and Shalom!
In answer to your letter of the 18th of Kislev, in which you write about the state of health of the children, may they live, and close with a question about how to act regarding a food that is not mehudar, reckoning that this food could add appetite for the children.
In general, being mehudar in foods (as explained in several places) matters not only for the careful observance of the mitzvah[1]; rather, since every food afterward becomes blood and flesh of the body[2], which is bound up with the soul, the kashrus and refinement of foods affect the character and good traits of the one who uses that food. Therefore every addition in the hiddur, refinement and purity of the food must also be regarded as an addition in the shaping, fineness and refinement of character and traits. And if this is so with grown people, it is so in a far greater measure with children, whose character is still being formed[3]. It is therefore very important in which direction one guides them in this.
In light of the above, my opinion is understood: since this is not, G‑d forbid, a matter on which the whole of their health depends[4], and it is no more than adding in taste and strengthening, one should not lessen the hiddur of the foods. And one can surely find other advice and ways to strengthen the appetite and make the children healthier, not at the expense of kashrus and hiddur...
With blessing for good tidings[5],
In the name of the Rebbe[6] shlita,
Secretary
[Publisher's note: Printed in Likkutei Sichos vol. 7, p. 299.]
Notes
1. Not only for the careful observance of the mitzvah (ניט נאר אין דער מצוה אפהיטונג): That is: hiddur in the kashrus of foods is not only a matter of care in fulfilling the mitzvah, but also affects the spiritual state of the one who eats. See Yoma 39a: "The school of Rabbi Yishmael taught: sin dulls a person's heart, as it says (Vayikra 11), 'you shall not make yourselves impure with them, lest you become impure (venitmeisem) through them' — do not read venitmeisem but venitamtem, 'and become dulled.'"
2. Every food afterward becomes blood and flesh of the body (פון יעדער מאכל ווערט דערנאך בלוט און פלייש פון גוף): After the words of the Alter Rebbe, Tanya, chapter 8: "for from every food and drink there is immediately made blood and flesh of his flesh." And since the body is bound up with the soul, the food influences the traits and nature.
3. Whose character is still being formed (וואס זייער חאראקטער האלט זיך אין פארמירונג): That is: the children's character is still being shaped, and every influence at this age is set in them for a long time, along the lines of Mishlei 22:6: "Train a child according to his way; even when he grows old he will not depart from it." Compare the words of the Rema (Yoreh De'ah 81:7) on forbidden foods for a small child, that it harms him in his old age.
4. Not a matter on which the whole of their health depends (ניט... וואו דער גאנצער געזונט איז אפהיינגיג אין דעם): That is: this is not a situation of concern for health, in which it is plain that one does all that is needed by the doctor's direction and a rav's ruling; here it is only a matter of added taste and appetite, so one should not give up the hiddur for it, and other ways can be found to strengthen the appetite.
5. Good tidings (לבשו"ט): לבשורות טובות.
6. The Rebbe (כ"ק אדמו"ר): כבוד קדושת אדוננו מורנו ורבנו. The letter was written by the secretary in the Rebbe's name.
Summary
Asked in Yiddish whether to give children a food that is not mehudar because it might improve their appetite, the Rebbe's secretary explains that hiddur in food matters not only for the mitzvah: food becomes the body's flesh and blood, bound up with the soul, and so its kashrus and refinement shape character and traits — all the more in children, whose character is still forming. Since their health does not depend on it, the hiddur should not be lessened; other ways can be found to improve their appetite.